Ψωρίαση και βιολογικές θεραπείες: σύγχρονη και στοχευμένη αντιμετώπιση

Η ψωρίαση είναι μία χρόνια, φλεγμονώδης νόσος που μπορεί να επηρεάζει όχι μόνο το δέρμα, αλλά και τις αρθρώσεις, την καθημερινότητα και την ψυχολογία του ασθενούς. Παρότι δεν υπάρχει ακόμη οριστική θεραπεία, οι σύγχρονες θεραπευτικές επιλογές μπορούν να προσφέρουν πολύ αποτελεσματικό και μακροχρόνιο έλεγχο της νόσου.

Οι βιολογικές θεραπείες για την ψωρίαση αποτελούν μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις στη σύγχρονη δερματολογία. Πρόκειται για στοχευμένες θεραπείες, οι οποίες παρεμβαίνουν σε συγκεκριμένους μηχανισμούς του ανοσοποιητικού συστήματος που συμμετέχουν στην ανάπτυξη της ψωριασικής φλεγμονής.

Δεν είναι, ωστόσο, όλες οι βιολογικές θεραπείες ίδιες ούτε είναι κατάλληλες για κάθε ασθενή. Η επιλογή τους πρέπει να γίνεται από δερματολόγο, μετά από προσεκτική αξιολόγηση της βαρύτητας της νόσου, του ιατρικού ιστορικού και πιθανών συνοδών παθήσεων.

Τι είναι η ψωρίαση;

Η ψωρίαση είναι μία χρόνια, ανοσολογικά διαμεσολαβούμενη φλεγμονώδης πάθηση. Η υπερβολική ενεργοποίηση ορισμένων τμημάτων του ανοσοποιητικού συστήματος επιταχύνει την ανανέωση των κυττάρων της επιδερμίδας και προκαλεί φλεγμονή.

Το αποτέλεσμα είναι η εμφάνιση χαρακτηριστικών ερυθρών πλακών, οι οποίες συχνά καλύπτονται από λευκά ή ασημόχρωμα λέπια. Οι βλάβες μπορεί να συνοδεύονται από:

• Κνησμό
• Ξηρότητα και απολέπιση
• Ρωγμές ή μικρή αιμορραγία
• Αίσθημα καύσου ή πόνου
• Αλλοιώσεις στα νύχια
• Πόνο, οίδημα ή δυσκαμψία στις αρθρώσεις

Η ψωρίαση δεν είναι μεταδοτική. Δεν μεταδίδεται με την επαφή, τη χρήση κοινών αντικειμένων ή την καθημερινή συναναστροφή.

Περισσότερες βασικές πληροφορίες μπορείτε να διαβάσετε στη σελίδα Ψωρίαση: συμπτώματα, αίτια και σύγχρονες θεραπείες.

Τι είναι οι βιολογικές θεραπείες;

Οι βιολογικές θεραπείες είναι φάρμακα που παράγονται με μεθόδους βιοτεχνολογίας. Σε αντίθεση με θεραπείες που επηρεάζουν ευρύτερα το ανοσοποιητικό σύστημα, οι βιολογικοί παράγοντες στοχεύουν συγκεκριμένα μόρια ή οδούς που διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στη φλεγμονή της ψωρίασης.

Οι περισσότεροι βιολογικοί παράγοντες χορηγούνται με υποδόρια ένεση, ενώ ορισμένοι μπορούν να χορηγηθούν με ενδοφλέβια έγχυση. Η συχνότητα χορήγησης διαφέρει ανάλογα με το φάρμακο και τη φάση της θεραπείας.

Οι βιολογικοί παράγοντες αποτελούν σημαντική θεραπευτική επιλογή για ασθενείς με μέτρια έως σοβαρή ψωρίαση, ψωριασική αρθρίτιδα ή συνδυασμό των δύο.

Πώς δρουν οι βιολογικοί παράγοντες;

Η ψωριασική φλεγμονή συνδέεται με την ενεργοποίηση κυττάρων και φλεγμονωδών ουσιών, γνωστών ως κυτταροκίνες. Οι βιολογικές θεραπείες αναστέλλουν επιλεγμένες κυτταροκίνες ή τους υποδοχείς τους, περιορίζοντας με αυτόν τον τρόπο τη φλεγμονώδη διαδικασία.

Οι κυριότερες κατηγορίες βιολογικών θεραπειών είναι:

Κατηγορία	Βιολογικός στόχος	Ενδεικτικά δραστικά συστατικά
Αναστολείς TNF-α	Παράγοντας νέκρωσης όγκων TNF-α	adalimumab, etanercept, infliximab, certolizumab pegol
Αναστολείς IL-12/23	Κοινή υπομονάδα των ιντερλευκινών 12 και 23	ustekinumab
Αναστολείς IL-17 ή του υποδοχέα της	Οδός της ιντερλευκίνης 17	secukinumab, ixekizumab, brodalumab, bimekizumab
Αναστολείς IL-23	Ιντερλευκίνη 23	guselkumab, risankizumab, tildrakizumab

Η αναφορά των φαρμάκων είναι ενδεικτική και δεν αποτελεί σύσταση συγκεκριμένης αγωγής. Οι εγκεκριμένες ενδείξεις και η καταλληλότητα κάθε θεραπείας πρέπει να αξιολογούνται εξατομικευμένα από τον θεράποντα ιατρό.

Οι νεότερες θεραπείες που στοχεύουν τις οδούς IL-17 και IL-23 έχουν συνδεθεί με υψηλά ποσοστά σημαντικής ή σχεδόν πλήρους υποχώρησης των δερματικών βλαβών. Οι ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες τις περιλαμβάνουν μεταξύ των σύγχρονων θεραπευτικών επιλογών υψηλής αποτελεσματικότητας για τη μέτρια έως σοβαρή ψωρίαση.

Πότε μπορεί να εξεταστεί μία βιολογική θεραπεία;

Η θεραπευτική απόφαση δεν βασίζεται μόνο στην έκταση των βλαβών. Ο δερματολόγος εξετάζει τη συνολική επιβάρυνση που προκαλεί η νόσος.

Η χορήγηση βιολογικού παράγοντα μπορεί να εξεταστεί όταν:

• Υπάρχει μέτρια έως σοβαρή ψωρίαση.
• Οι τοπικές θεραπείες ή η φωτοθεραπεία δεν προσφέρουν επαρκή έλεγχο.
• Οι συμβατικές συστηματικές θεραπείες δεν ήταν αποτελεσματικές, δεν έγιναν ανεκτές ή αντενδείκνυνται.
• Η νόσος επηρεάζει σημαντικά την καθημερινότητα και την ποιότητα ζωής.
• Υπάρχει ψωριασική αρθρίτιδα.
• Έχουν προσβληθεί ιδιαίτερα ευαίσθητες ή λειτουργικά σημαντικές περιοχές.

Η ψωρίαση στο τριχωτό της κεφαλής, στα νύχια, στις παλάμες, στα πέλματα ή στη γεννητική περιοχή μπορεί να προκαλεί μεγάλη επιβάρυνση, ακόμη και όταν καταλαμβάνει μικρή επιφάνεια του σώματος. Για τον λόγο αυτό, μία φαινομενικά περιορισμένη νόσος δεν θεωρείται πάντοτε ήπια.

Πώς αξιολογείται η βαρύτητα της ψωρίασης;

Για την εκτίμηση και την παρακολούθηση της νόσου χρησιμοποιούνται διαφορετικοί δείκτες.

PASI

Ο δείκτης PASI λαμβάνει υπόψη την έκταση, την ερυθρότητα, το πάχος και την απολέπιση των βλαβών. Όροι όπως PASI 75, PASI 90 και PASI 100 περιγράφουν τη βελτίωση σε σχέση με την κατάσταση πριν από την έναρξη της θεραπείας.

• PASI 75: βελτίωση τουλάχιστον κατά 75%
• PASI 90: βελτίωση τουλάχιστον κατά 90%
• PASI 100: πλήρης υποχώρηση των αξιολογούμενων δερματικών βλαβών

BSA

Ο δείκτης BSA εκτιμά το ποσοστό της συνολικής επιφάνειας του σώματος που καλύπτεται από ψωριασικές βλάβες.

DLQI

Ο δείκτης DLQI αποτυπώνει την επίδραση της δερματοπάθειας στην ποιότητα ζωής. Εξετάζει, μεταξύ άλλων, την εργασία, τις κοινωνικές σχέσεις, τον ύπνο, την ένδυση και τις καθημερινές δραστηριότητες.

Οι δείκτες είναι χρήσιμοι, αλλά δεν αντικαθιστούν την κλινική κρίση. Οι ανάγκες και οι προτεραιότητες του ίδιου του ασθενούς αποτελούν επίσης σημαντικό μέρος της απόφασης.

Ποια είναι τα πιθανά οφέλη;

Ανάλογα με τον ασθενή και τη θεραπεία, οι βιολογικοί παράγοντες μπορούν να προσφέρουν:

• Σημαντική μείωση ή πλήρη υποχώρηση των δερματικών πλακών
• Περιορισμό του κνησμού, της απολέπισης και της ενόχλησης
• Βελτίωση βλαβών σε δύσκολες περιοχές
• Καλύτερη ποιότητα ζωής και μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση
• Αντιμετώπιση των συμπτωμάτων της ψωριασικής αρθρίτιδας με ορισμένους παράγοντες
• Μακροχρόνιο έλεγχο της νόσου, όταν υπάρχει καλή ανταπόκριση και σωστή παρακολούθηση

Σε σύγκριση με ορισμένες παλαιότερες συστηματικές θεραπείες, οι βιολογικοί παράγοντες δεν εμφανίζουν το ίδιο προφίλ σωρευτικής ηπατικής ή νεφρικής τοξικότητας. Αυτό δεν σημαίνει ότι στερούνται κινδύνων ή ότι δεν χρειάζονται ιατρική παρακολούθηση.

Πώς επιλέγεται η κατάλληλη θεραπεία;

Δεν υπάρχει ένας βιολογικός παράγοντας που να είναι ο καλύτερος για όλους. Η επιλογή γίνεται εξατομικευμένα και μπορεί να επηρεάζεται από:

• Τη μορφή και τη βαρύτητα της ψωρίασης
• Την παρουσία ψωριασικής αρθρίτιδας
• Την προσβολή των νυχιών, του τριχωτού, των παλαμών ή των πελμάτων
• Προηγούμενες θεραπείες και την ανταπόκριση σε αυτές
• Την ύπαρξη φλεγμονώδους νόσου του εντέρου
• Το ιστορικό λοιμώξεων
• Καρδιολογικά, νευρολογικά ή άλλα χρόνια νοσήματα
• Το σωματικό βάρος
• Τυχόν ιστορικό κακοήθειας
• Την κύηση, τον θηλασμό ή τον προγραμματισμό εγκυμοσύνης
• Τον τρόπο και τη συχνότητα χορήγησης που μπορεί να ακολουθήσει ο ασθενής

Η σωστή θεραπεία δεν πρέπει μόνο να είναι αποτελεσματική. Πρέπει παράλληλα να είναι κατάλληλη για το συνολικό ιατρικό προφίλ και την καθημερινότητα του ασθενούς.

Ποιος έλεγχος απαιτείται πριν από την έναρξη;

Πριν από τη χορήγηση βιολογικού παράγοντα πραγματοποιείται αναλυτική λήψη ιστορικού, κλινική εξέταση και ο απαραίτητος εργαστηριακός έλεγχος.

Ανάλογα με τη θεραπεία και το ιστορικό, ο έλεγχος μπορεί να περιλαμβάνει:

• Γενική αίματος και βιοχημικό έλεγχο
• Έλεγχο για λανθάνουσα ή ενεργό φυματίωση
• Έλεγχο για ηπατίτιδα Β και ηπατίτιδα C
• Διερεύνηση ενεργών ή υποτροπιαζουσών λοιμώξεων
• Αξιολόγηση του ιστορικού εμβολιασμών
• Έλεγχο για συνοδά νοσήματα και πιθανές αντενδείξεις
• Συζήτηση για εγκυμοσύνη, θηλασμό ή σχεδιασμό τεκνοποίησης

Οι ευρωπαϊκές οδηγίες συστήνουν έλεγχο για φυματίωση και ιογενείς ηπατίτιδες πριν από την έναρξη βιολογικής θεραπείας, με περαιτέρω αξιολόγηση όταν τα αποτελέσματα είναι θετικά.

Είναι ασφαλείς οι βιολογικές θεραπείες;

Οι βιολογικές θεραπείες έχουν μελετηθεί εκτενώς και διαθέτουν καθορισμένο προφίλ αποτελεσματικότητας και ασφάλειας. Όπως κάθε φαρμακευτική αγωγή, μπορούν να προκαλέσουν ανεπιθύμητες ενέργειες.

Ανάλογα με την κατηγορία του φαρμάκου, μπορεί να παρατηρηθούν:

• Αντιδράσεις στο σημείο της ένεσης
• Λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού
• Κεφαλαλγία ή κόπωση
• Αυξημένη προδιάθεση για ορισμένες λοιμώξεις
• Μυκητιασικές λοιμώξεις, ιδιαίτερα με ορισμένους αναστολείς της IL-17
• Σπανιότερες, ειδικές για κάθε φάρμακο ανεπιθύμητες ενέργειες

Ο ασθενής πρέπει να ενημερώνει έγκαιρα τον γιατρό του εάν εμφανίσει πυρετό, επίμονο βήχα, δύσπνοια, ασυνήθιστη κόπωση ή άλλα συμπτώματα λοίμωξης.

Η έναρξη, αλλαγή ή διακοπή της θεραπείας δεν πρέπει να γίνεται χωρίς συνεννόηση με τον θεράποντα δερματολόγο.

Βιολογικές θεραπείες και εμβολιασμοί

Πριν από την έναρξη της αγωγής είναι σκόπιμο να ελέγχεται η εμβολιαστική κάλυψη και, όπου χρειάζεται, να ολοκληρώνονται οι κατάλληλοι εμβολιασμοί.

Τα μη ζώντα εμβόλια μπορούν συνήθως να χορηγηθούν, σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού. Αντίθετα, τα ζώντα εξασθενημένα εμβόλια κατά κανόνα αποφεύγονται κατά τη διάρκεια της βιολογικής θεραπείας. Ο χρόνος χορήγησης κάθε εμβολίου πρέπει να καθορίζεται σε συνεννόηση με τον δερματολόγο και τους άλλους θεράποντες ιατρούς.

Ψωρίαση και ψωριασική αρθρίτιδα

Ένα ποσοστό των ασθενών με ψωρίαση μπορεί να αναπτύξει ψωριασική αρθρίτιδα. Συμπτώματα που χρειάζονται διερεύνηση είναι:

• Επίμονος πόνος ή οίδημα στις αρθρώσεις
• Πρωινή δυσκαμψία
• Πρήξιμο ολόκληρου δακτύλου
• Πόνος στις πτέρνες ή στα σημεία πρόσφυσης των τενόντων
• Ανεξήγητος πόνος στη μέση, ιδιαίτερα όταν βελτιώνεται με την κίνηση

Η έγκαιρη αναγνώριση έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή η κατάλληλη θεραπεία μπορεί να περιορίσει τη φλεγμονή και να μειώσει τον κίνδυνο μόνιμης βλάβης των αρθρώσεων. Όταν υπάρχει σχετική υποψία, μπορεί να απαιτηθεί συνεργασία δερματολόγου και ρευματολόγου.

Τι συμβαίνει όταν καθαρίσει το δέρμα;

Η υποχώρηση των βλαβών δεν σημαίνει ότι η προδιάθεση για ψωρίαση έχει εξαφανιστεί. Οι βιολογικοί παράγοντες ελέγχουν τους μηχανισμούς της νόσου όσο χορηγούνται αποτελεσματικά.

Η αυθαίρετη διακοπή μπορεί να οδηγήσει σε υποτροπή ή σε απώλεια της ανταπόκρισης. Η διάρκεια της θεραπείας και οποιαδήποτε αλλαγή αποφασίζονται από τον θεράποντα ιατρό, με βάση την αποτελεσματικότητα, την ασφάλεια και τις ανάγκες του ασθενούς.

Συχνές ερωτήσεις

Οι βιολογικές θεραπείες θεραπεύουν οριστικά την ψωρίαση;

Όχι. Η ψωρίαση είναι χρόνια νόσος. Οι βιολογικές θεραπείες μπορούν, όμως, να προσφέρουν πολύ αποτελεσματικό και μακροχρόνιο έλεγχο, ακόμη και πλήρη υποχώρηση των ορατών βλαβών για όσο διάστημα διατηρείται η ανταπόκριση.

Οι βιολογικοί παράγοντες «ρίχνουν» το ανοσοποιητικό;

Επηρεάζουν επιλεγμένα τμήματα της ανοσολογικής απόκρισης και όχι ολόκληρο το ανοσοποιητικό σύστημα με τον ίδιο τρόπο. Επειδή μπορεί να αυξήσουν την ευαισθησία σε ορισμένες λοιμώξεις, απαιτούν προηγούμενο έλεγχο και συστηματική παρακολούθηση.

Πότε εμφανίζεται βελτίωση;

Η ταχύτητα ανταπόκρισης διαφέρει ανάλογα με το φάρμακο και τον ασθενή. Η βελτίωση μπορεί να αρχίσει μέσα στις πρώτες εβδομάδες, αλλά η αποτελεσματικότητα αξιολογείται σε συγκεκριμένο χρονικό σημείο που καθορίζεται για κάθε θεραπεία.

Χορηγούνται όλοι οι βιολογικοί παράγοντες με ένεση;

Οι περισσότεροι χορηγούνται υποδόρια, συχνά με προγεμισμένη σύριγγα ή ειδική πένα. Ορισμένοι χορηγούνται ενδοφλέβια. Ο ασθενής λαμβάνει αναλυτικές οδηγίες για τη φύλαξη και τη σωστή χρήση του φαρμάκου.

Μπορώ να κάνω εμβόλια;

Πολλά μη ζώντα εμβόλια μπορούν να πραγματοποιηθούν, αλλά απαιτείται προηγούμενη συνεννόηση με τον γιατρό. Τα ζώντα εξασθενημένα εμβόλια συνήθως αποφεύγονται κατά τη θεραπεία.

Μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην εγκυμοσύνη;

Η απάντηση εξαρτάται από τον συγκεκριμένο παράγοντα, το ιστορικό και τη φάση της εγκυμοσύνης. Ο προγραμματισμός εγκυμοσύνης, η κύηση και ο θηλασμός πρέπει να συζητούνται εγκαίρως με τον δερματολόγο και τον γυναικολόγο.

Τι γίνεται εάν μία θεραπεία δεν λειτουργήσει;

Η ανεπαρκής ανταπόκριση δεν σημαίνει ότι έχουν εξαντληθεί οι επιλογές. Ο δερματολόγος μπορεί να διερευνήσει τα αίτια, να ελέγξει την τήρηση της αγωγής και, όταν υπάρχει ένδειξη, να επιλέξει θεραπεία με διαφορετικό μηχανισμό δράσης.

Εξατομικευμένη αντιμετώπιση της ψωρίασης στο DERMA IASIS

Η επιτυχής αντιμετώπιση της ψωρίασης απαιτεί σωστή διάγνωση, αντικειμενική εκτίμηση της βαρύτητας και θεραπευτικό σχεδιασμό προσαρμοσμένο στον κάθε ασθενή.

Στο DERMA IASIS στη Νέα Ιωνία, ο Δερματολόγος–Αφροδισιολόγος και Δερματοχειρουργός Παναγιώτης Κοτίτσας πραγματοποιεί ολοκληρωμένη δερματολογική αξιολόγηση και παρακολούθηση ασθενών με ψωρίαση.

Εάν η νόσος δεν ελέγχεται επαρκώς, επηρεάζει σημαντικά την καθημερινότητά σας ή συνοδεύεται από συμπτώματα στις αρθρώσεις, μπορείτε να προγραμματίσετε μία εξατομικευμένη αξιολόγηση.

DERMA IASIS – Νέα Ιωνία
Λεωφόρος Ηρακλείου 342 & Αλέκου Παναγούλη
Τηλέφωνο: 210 279 2247

Δείτε επίσης την υπηρεσία Κλινική Δερματολογία στη Νέα Ιωνία.

Το περιεχόμενο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά την εξέταση, τη διάγνωση ή τις εξατομικευμένες οδηγίες του θεράποντος ιατρού.

Επιστημονικές πηγές

1. Biological Treatment of Psoriasis—Data So Far – επιστημονική ανασκόπηση που περιλαμβάνεται στο αρχείο αναφοράς.
2. EuroGuiDerm Guideline on Psoriasis – ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες για τη συστηματική θεραπεία της ψωρίασης.
3. American Academy of Dermatology – Psoriasis Treatment.